Efektywność wczesnej interwencji terapeutycznej dla dzieci z ASD - skuteczność metody ESDM na gruncie polskim

Skuteczność metody The Early Start Denver Model (ESDM) w terapii małych dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu została niejednokrotnie wykazana w kontrolowanych, randomizowanych badaniach naukowych prowadzonych na świecie przez wiodące jednostki naukowo-badawcze zajmujące się problematyką terapii autyzmu (wykaz najważniejszych tekstów źródłowych zamieszczono poniżej).

Na przełomie marca i kwietnia bieżącego roku Centrum Adesse – jako jedyny ośrodek prowadzący wielospecjalistyczną terapię zespołową metodą ESDM w Europie – przeprowadziło analizę skuteczności terapii ESDM na gruncie polskim.

Analizę wykonano dla grupy dziewięciorga dzieci objętych programem intensywnej terapii ESDM w Centrum Adesse, porównując funkcjonowanie dzieci przed rozpoczęciem terapii oraz po sześciu miesiącach od jej rozpoczęcia (ograniczenie liczebności grupy do dziewięciorga dzieci wynikało z długości trwania terapii, tj. możliwości porównania funkcjonowania dziecka po sześciu miesiącach terapii ze stanem sprzed jej rozpoczęcia).

Funkcjonowanie każdego z dzieci oceniono z użyciem karty obserwacyjnej ESDM, będącej zestawem prób pozwalających na obiektywną i całościową ocenę funkcjonowania dziecka we wszystkich sferach rozwojowych: komunikacji odbiorczej, komunikacji nadawczej, umiejętności społecznych, naśladowania, umiejętności poznawczych, zabawy, motoryki małej i dużej, zachowania, samodzielności, zachowań dotyczących wspólnego pola uwagi. Ocena wykonana przy użyciu karty obserwacyjnej ESDM stanowi podstawę do opracowania całościowego, indywidualnego programu terapeutycznego uwzględniającego mocne i słabe strony dziecka oraz założone, indywidualne cele terapeutyczne.

Po zaledwie sześciu miesiącach intensywnej terapii ESDM u wszystkich objętych nią dzieci nastąpiła zauważalna poprawa funkcjonowania we wszystkich sferach rozwojowych. Ilustruje to poniższy wykres, prezentujący średnie z pierwszego i drugiego pomiaru w poszczególnych sferach rozwojowych:

Skuteczność terapii ESDM-wykres

Zmiany zarejestrowane we wszystkich sferach są statystycznie istotne, co dowodzi, że poprawa funkcjonowania dzieci jest wynikiem odpowiednio dobranej wczesnej interwencji terapeutycznej.

Rezultaty te są zgodne z wynikami międzynarodowych projektów badających skuteczność metody ESDM i wskazują, że implementacja metody na gruncie polskim została przeprowadzona właściwie.

Warto zaznaczyć, że podobne zmiany obserwowane są u wszystkich dzieci objętych intensywną terapią ESDM w Centrum Adesse.


W ramach badania Centrum Adesse sprawdziło ponadto, jak rodzice dzieci objętych programem ESDM postrzegają samą metodę, zmiany w funkcjonowaniu swoich dzieci, a także wpływ tych zmian na rodzinę. W tym celu przeprowadzono wśród rodziców ankietę zawierającą otwarte i zamknięte pytania dotyczące wspomnianych kwestii.

Rodzice pytani byli o swoje postrzeganie terapii ESDM. Na pytania otwarte odpowiadali między innymi:

  • Nareszcie mam poczucie że wybrałam odpowiednią formę terapii, taką którą uważam za sensowną, skuteczną, a jednocześnie taką, która nie kłóci się z moimi przekonaniami … i w której moje dziecko jest podmiotem, a nie przedmiotem
  • Wydaje się bardzo naturalną terapią. Nie próbuje ukształtować dziecka, tylko je naprowadzić na odpowiednie tory. Mam wrażenie, że długofalowo daje to większe szanse na prawidłowy rozwój, bo terapia stara się wykorzystać i wzmocnić naturalne mechanizmy rozwoju u dziecka. Bardzo mi odpowiada to, że nie próbuje zniszczyć osobowości i charakteru dziecka
  • Jest niedyrektywny. Daje dużą elastyczność, pozwala na naturalny rozwój mocnych stron dziecka, przy jednoczesnej pracy nad słabymi stronami. Ogranicza frustrację dziecka. Pozwala włączyć rodzica w proces terapeutyczny (nie wyklucza go)
  • Zdecydowanie terapia ESDM jest najlepszym prezentem dla naszego dziecka. Pomoc jaką uzyskaliśmy jest nieoceniona – dziękuję

Większość ankietowanych rodziców zauważa zmiany w umiejętnościach dziecka we wszystkich sferach rozwojowych. Przykładowe odpowiedzi na pytania otwarte to:

  • Zdecydowanie poprawiło się rozumienie poleceń
  • Powiększył się znacznie zasób słów. Pojawia się też dużo słów z zewnątrz, nieużywanych przez terapeutów
  • Dziecko zaczęło używać w kontekście pojedynczych słów, pojawiły się onomatopeje, dźwięki słowopodobne. Stale rośnie motywacja do komunikacji
  • Dziecko spontanicznie włącza w zabawę dorosłych, potrafi nawiązać kontakt wzrokowy
  • Dziecko samodzielnie rozbiera się, zaczyna ubierać się samodzielnie, samo pije, wymaga wsparcia przy jedzeniu
  • Dziecko ciągle chce i oczekuje zabawy i kontaktu

Niemal wszyscy ankietowani rodzice dostrzegają zmiany w swoim sposobie komunikacji z dzieckiem, w swojej zabawie z dzieckiem, a także zmiany w życiu rodzinnym oraz poziomie stresu rodzicielskiego i poczuciu pewności siebie jako rodzica, które pojawiły się pod wpływem uczestnictwa w terapii ESDM w Centrum Adesse. W pytaniach otwartych rodzice zauważali między innymi:

  • Jestem mniej podatna na krytykę z zewnątrz, mam poczucie, że wiem co robię jako mama
  • Wiele sytuacji zaczęłam postrzegać jako wyzwania, a nie przerażające mnie problemy
  • Wiem co mam robić, żeby umożliwić rozwój swojemu dziecku
  • Zwiększenie komunikacji z dzieckiem pozwoliło lepiej ustrukturalizować dzień. Coraz mniej jest stresu, niepewności i strachu. Coraz więcej zabawy, współpracy i zrozumienia
  • Dzięki zrozumieniu mechanizmów, które powodują takie a nie inne zachowanie/rozwój dziecka, dużo łatwiej jest mi się dostosować do realiów. Mniej jest błądzenia i niepewności, więcej działania i planowania
  • Jestem pogodzona z sytuacją, nie rzucam się w wir terapii i zajęć dodatkowych, staram się spędzać maksymalnie dużo czasu z dzieckiem i choć zdarzają się bardzo trudne dni mam poczucie, że tworzymy coraz bardziej zgraną drużynę

Serdecznie dziękujemy wszystkim rodzinom za ich wkład przy realizacji niniejszego badania. Dziękujemy również za czas poświęcony na wypełnienie ankiety oraz za wszystkie cenne uwagi i spostrzeżenia, które pozwolą nam na dalszy rozwój programu terapeutycznego ESDM w Centrum Adesse.


Wykaz najważniejszych tekstów źródłowych dotyczących badań nad skutecznością metody ESDM:

  • Dawson, G., Rogers, S., Munson, J., Smith, M., Winter, J., Greenson, J.,  Donaldson, A., Varley, J. (2010). Randomized, controlled trial of an intervention for toddlers with autism: The Early Start Denver Model. Pediatrics. 125(1), pp. 17-23
  • Dawson, G., Jones, E., Merkle, K., Venema, K., Lowy, R., Faja, S., Kamara, D., Murias, M., Greenson, J., Winter, J., Smith, M., Rogers, R., & Webb, S. (2012). Early behavioral intervention is associated with normalized brain activity in young children with autism. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 51(11), pp. 1150-1159
  • Vismara, L.A., Colombi, C.,  Rogers, S.J. (2009). Can one hour per week of therapy lead to lasting changes in young children with autism?  Autism, 13, pp. 93-115

Niniejsze opracowanie zostało sporządzone na podstawie wystąpienia dr Joanny Kwasiborskiej-Dudek i mgra Tomasza Mroza zaprezentowanego na konferencji naukowej Aktualne badania i wczesna interwencja w autyzmie (która odbyła się 2 kwietnia 2015 r. w Marsylii) i opublikowane za ich zgodą.